id=”3wve1n”
Fitnat Hanım Hangi Dönem? Ve Diğer Tarihi Sorgulamalar
İzmir’deki sıcak yaz akşamlarından birinde, kafamda dolaşan bir soru vardı: “Fitnat Hanım hangi dönem?” Evet, evet, doğru duydunuz, “Fitnat Hanım” dedim. Bu isim bana bir şekilde hep eski zamanları hatırlatır, ama aynı zamanda bugün de aklımı kurcalayan, beni derin düşüncelere sevk eden bir figür. Hadi, gelin bu soruya biraz mizahi bir bakış açısıyla, arada da bendeniz gibi fazla düşünen bir insanın gözünden bakalım. Fakat Fitnat Hanım’ı sorgularken biraz da günlük hayattan anekdotlarla işi biraz şenlendirelim, ne dersiniz?
Fitnat Hanım Kimdir? Nereden Çıktı Bu Kadın?
Tabii, Fitnat Hanım’ı duyduğumda ilk aklıma gelen, büyük ihtimalle bir roman ya da hikâyeden fırlamış bir karakter. Hadi, bir de kurgu yapalım: Çekişmeli bir aşk üçgeninde yer alan, bir yandan gizemli, bir yandan da oldukça kurnaz bir kadın. Ama aslında Fitnat Hanım, eski edebiyatımızın önemli karakterlerinden birinin adı. Evet, evet, o kadar eski bir kadın ki, muhtemelen şu an sağ olsaydı Instagram’da en popüler influencer’lardan biri olurdu. Gerçekten! Kendisi, Halit Ziya Uşaklıgil’in ünlü eserlerinden biri olan Aşk-ı Memnu’da yer alan ve dönemin toplumsal yapısını inceleyen önemli bir figürdür.
Şimdi de “Fitnat Hanım hangi dönem?” sorusuna bir cevap arayalım. Bir tarafta eski Osmanlı, bir tarafta Cumhuriyet’in ilk yılları… Fitnat Hanım’ın bir ayağı geçmişte, diğer ayağı ise gelecekteymiş gibi. Zihinsel olarak, bir zamanlar onun yerinde olan insanların bugünkü toplumda nasıl bir yer tutacağına dair şaşkınlıklarım artıyordu. Gelecekteki yerini hayal ediyorum, bir yanda sakince kahve içen bir kadın, diğer yanda sosyal medya ile haşır neşir ve tabii ki Fitnat Hanım’ın en büyük sırrı, her zaman gizemli kalmak!
Günümüz Fitnat Hanımları: Çay İçerken Twitter’a Daldım
İzmir’deki çılgın yaz sıcağında, kahvemi içerken bir yanda da Fitnat Hanım’ın günümüz versiyonları kafamı meşgul ediyordu. Tam o sırada aklıma geldi! Bu çağın Fitnat Hanımları kimler? Evet, çok doğru! Hepimiz zaman zaman düşündük: Hani o zamanların “Fitnat Hanım” tipi kadınları, günümüzün sosyal medya yıldızlarına dönüşseydi ne olurdu? İşte o zaman, her biri #fitnatstyle hashtag’iyle paylaşım yapar, “FitnatHanımAlameti” diye stories atardı. Aslında her şeyin bir parçası olan sosyal medyanın da “tarihi” bir iz bırakmak üzere. Hani ben, Fitnat Hanım gibi bazen gereksiz bir şekilde sıradan bir şeyin peşine düşerim de, kimse anlamaz diye düşünürüm ya… Bu da öyle bir şeydi.
Arkadaşlarım sürekli “Ayşegül, sen de çok düşünüyorsun” der. Evet, belki de fazla düşünüyorum ama bu Fitnat Hanım meselesi bence önemli. Hatta o kadar derin ki, “Fren sağda mı sol mu?” sorusu kadar kafa karıştırıcı. Ve soruyorum: Bugünün Fitnat’ları kimler? Bir anlamda bu da, o eski dönemin yaratıcı kadınlarıyla kendimizi karşılaştırma meselesi. Bize de “Fitnat” denebilir mi, dersiniz?
Bir Fitnat Hanım’ı Tanımlamak: Kıskanmak, “Aşk-ı Memnu” ve Günümüz İlişkileri
Fitnat Hanım’ın hangi dönemi temsil ettiğini anlamak için bir de bakış açısını değiştirelim. Aşk-ı Memnu’daki Fitnat Hanım, tam olarak toplumsal normlara uymayan, ama bir yanda da her zaman kendi yerini ve kimliğini bulan bir kadın. O kadar ilginç ki, ben de bunu düşündüm, ya Fitnat Hanım bu zamanlarda olsaydı? Ya da ben, o zamanlar yaşıyor olsaydım? Kim bilir, belki de bir gün modern zamanların “Aşk-ı Memnu”su yazıldığında, Fitnat Hanım bir sosyal medya fenomeni olur, Instagram’da sadece resim paylaşıp, etkileşim peşinden koşan bir influencer’a dönüşürdü.
Gerçekten, bir ara düşündüm: Yaşam koşulları, toplumsal baskılar, şiddetli kıskançlıklar ve bir türlü ulaşamadıkları hedeflere göre, bir zamanlar en gizemli kadınlardan biri haline gelmiş bu karakter, günümüz ilişkilerinde de aynı şekilde var olamaz mıydı? Evet, ne kadar eğlenceli olurdu? “Fitnat Hanım’a bir göz atın!” gibi başlıklar olurdu, sosyal medyada. Ama, bir de şöyle bir şey var; toplumla olan bu ilişkisini ne kadar sağlıklı sürdürebilir? Belki de geçmişin o kısıtlı dünyasında, daha fazlasını bulmak için “uyum sağlamak” gerekiyordu, o yüzden o kadar ilginç ve gizemli bir karakterdi.
Fitnat Hanım’ın Bize Anlatmak İstediği Bir Şeyler Var mı?
Fitnat Hanım’a biraz daha derinden bakacak olursak, aslında bu karakter, toplumsal yapıyı sorgulayan bir figür olabilir mi? Gerçekten de geçmişteki toplumsal kurallar altında, kadınların özgürlüğü kısıtlanırken, bir nevi “fitnat”lık yapmanın da başka bir anlamı vardı. Fitnat Hanım’ın zamanında olan bir kadın, kendi içindeki özgürlüğü arayarak, hatta bazen bunu başkalarının hayatını altüst ederek sağlamaya çalışıyordu. Belki de o kadar radikal bir karakterdi ki, bugün olsa, kendi çevresinde herkesin dikkatini çekmek için daha farklı bir “sahne” kurardı. Şimdi, belki de o kadar etkili olamaz ama, biz bugünün Fitnat’larını anlamaya çalışıyoruz.
Sonuç: Fitnat Hanım’ın Zamanı mı Geçti?
Fitnat Hanım’ın hangi dönem olduğunu sorgularken, aslında bir anlamda zamanın değişen ve dönüştüren etkilerini de düşündüm. Gerçekten de, hala bir şekilde o dönemin o “kadın” tipleri var. Bu figürler, her dönemde, bazı değerleri, duyguları ve kalıpları alt üst etmeye çalışan insanlar olmuştur. Bir yandan da o kadar eğlenceli ve derin bir bakış açısı kazandırıyorlar ki, bu tip kadınları bazen çok kıskanıyorum. Bugün kadınların çok daha fazla özgürlüğü olsa da, hala “Fitnat Hanım gibi olmak” anlamında hala eksik hissediyorum. Belki de geçmişteki “Aşk-ı Memnu” karakterlerini en iyi şekilde biz yaşatıyoruz. Gerçekten bu kadar uzun süreli bir etki bırakmalarını, onları modern hayatta hissedebilmemizi sağlayan şey, aslında ne kadar kalıcı bir iz bıraktıklarıyla ilgilidir.