“İnkılâp Kitabevi sahibi kim?”
İlk olarak belirtelim: İnkılâp Kitabevi’nin sahibini tek bir kişiyle sınırlamak, kurumun tarih içinde geçirdiği kuşak değişimlerini, kurumsal dönüşümlerini ve ortaklık yapılarını görmezden gelir. Ancak kurumun kuruluşundan itibaren ailesel yönetim hattı oldukça belirgindir. Bu yazıda tarihsel arka planı, bugününe dair yönetim hattını ve akademik / yayıncılık çevrelerindeki değerlendirmeleri ele alacağız.
Kuruluş ve erken dönem (1920’ler‑1960’lar)
İnkılâp Kitabevi, 1927 yılında Garbis Fikri tarafından kurulmuştur. [1] Garbis Fikri, Cumhuriyet’in ilk yıllarının kültür ve yayın ortamında, İstanbul Cağaloğlu‑Bâbıâli hattında yayınevi/kitabevi faaliyetleri içinde yer almış bir isimdir. [2] Kurum, kuruluş yıllarında yalnızca bir “kitabevi” değil, aynı zamanda eğitim ve kültür dünyasının ihtiyaçlarına yanıt veren bir yayınevi kimliği de taşımıştır. Örneğin ders kitapları ve eğitim yayınları öne çıkmıştır. [3]
Bu dönemde kurumun “sahibi” sıfatı büyük ölçüde kurucu Garbis Fikri ve ailesine ait görülür; kurumsal yapı zaman içinde anonim şirkete dönüşene kadar daha çok aile işletmesi modeline dayanmıştır.
İkinci kuşak ve kurumsallaşma (1970’ler‑2000’ler)
Garbis Fikri’nin 1971 yılında vefatından sonra yayınevi yönetimi ve sahipliği kuşak geçişine uğrar. Kurucunun oğlu Nazar Fikri bu süreci devralan isimdir. [4] İnkılâp Kitabevi, bu dönemde başka bir kurumla (Aka Kitabevi) birleşmiş, ardından ayrılmış ve kurumsal olarak “İnkılâp Kitabevi Yayın San. ve Tic. A.Ş.” gibi şirketleşmiş bir yapıya yönelmiştir. [5] Böylece “sahiplik” sadece aile fertlerine değil, şirketin hissedarlarına ve yönetim kuruluna da kaymaya başlar.
Bu süreç, yayıncılık tarihçilerince önemli bir dönüşüm olarak değerlendirilir: çünkü “aile yayınevinden kurumsal yayınevine geçiş” modeli Türkiye yayıncılık sektöründe belirleyici bir örnek olarak görülür. Akademik literatürde bu tip dönüşümler hem kurumun sürdürülebilirliği açısından, hem kültürel sermaye açısından tartışılmaktadır.
Üçüncü kuşak ve güncel yönetim hattı
Günümüzde İnkılâp Kitabevi’nin yönetiminde üçüncü kuşak temsilcisi olarak Arman Fikri adı öne çıkmaktadır. [1] Resmî verilerde şirketin temsilcisi olarak bu isim geçerlidir. [5] Bu durumda “sahibi kim?” sorusuna verilebilecek en sağlıklı cevap şudur: İnkılâp Kitabevi hâlihazırda bir aile şirketine dönüşmüş durumda ve aileden Arman Fikri, kurumsal yönetimin başında yer alıyor.
Ancak dikkat edilmesi gereken bir nokta daha var: Bazı kaynaklarda “güncel sahibi” bilgisi farklı biçimde yer alıyor. Örneğin bir sitede “güncel sahibi: Hüsnü Baltacı” ifadesi geçmektedir. [6] Bu tür bilgiler sektörde teyit edilmemiş veya küçük çaplı işletmelerle karışmış olabileceğinden dikkatli değerlendirilmelidir.
Akademik ve yayıncılık çevrelerinde öne çıkan tartışmalar
– Kurumsallaşma süreci: İnkılâp Kitabevi’nin kuruluşundan günümüze geçirdiği dönüşüm, “aile yayınevinden anonim şirkete geçiş” modeli bağlamında incelenmektedir. Bu tür dönüşümler, Türkiye’de yayınevlerinin uzun vadeli varlığını mümkün kılan faktörler arasında sayılmaktadır.
– Kültürel miras ve kitapçılık: Kurumun 1920’lerden itibaren kitapçılık, yayınevi faaliyetleri ve mağazacılık yoluyla kitap‑okur ilişkisini sürdürmesi, kültür tarihi açısından önemli bulunuyor. Örneğin, kurucunun dönemi kitap basımından mağazacılığa geçişi için bir köprü görevini görmüş.
– Sahiplik ve yönetim değişimi: Günümüzde yayınevleri yalnızca “sahiplik” odaklı değil, yönetsel kurumsallaşma, yayın stratejisi ve dijital dönüşüm gibi boyutlarla değerlendiriliyor. İnkılâp özelinde, mağazacılık alanına genişleme, online satış platformlarına yönelme gibi adımlar tartışılıyor.
– Eğitim yayıncılığı kökeni: İnkılâp Kitabevi’nin özellikle ders kitapları, okul yayınları alanında köklü bir geçmişi var. Bu yönüyle yayınevinin “kitap” rolü yalnızca edebiyat ya da popüler kültürle sınırlı değil; eğitim sistemi içerisinde de önemli bir yer tutuyor. Bu durum, akademik araştırmalarda “yayıncılık ve eğitim sektörü” arakesiti bağlamında değerlendiriliyor.
Sonuç
Özetle, İnkılâp Kitabevi’nin sahibi ifadesi tek bir kişiye indirgenemez; ancak kurumun kuruluşundan günümüze üç kuşak boyunca aile fertleri tarafından yönetildiği ve bugün üçüncü kuşaktan Arman Fikri’nin yönettiği yayınevi/kitabevi olarak işlediği görülmektedir. Kurum, Türkiye yayıncılık tarihinin önemli aktörlerinden biri olarak hem kültürel miras hem de kurumsal dönüşüm açısından dikkate değerdir. Eğer dilerseniz, İnkılâp Kitabevi’nin günümüz mağazacılık kanalları, yayın stratejisi ya da dijital dönüşümünün detaylarını da inceleyebiliriz.
—
Sources:
[1]: https://klassmagazin.com/turkiyenin-en-koklu-yayinevi-inkilp93-yili-geride-birakti?utm_source=chatgpt.com “Türkiye’nin En Köklü Yayınevi İnkılâp,93 Yılı Geride Bıraktı”
[2]: https://turkyaybir.org.tr/babialide-bir-kitapciyi-garbis-fikriyi-andik/?utm_source=chatgpt.com “Babiali’de Bir Kitapçı’yı, Garbis Fikri’yi andık”
[3]: https://istanbulkitapfuari.com/katilimci-listesi/inkilap-kitabevi-yayin-sanayi-ve-ticaret-as-154017-3172?utm_source=chatgpt.com “İNKILAP KİTABEVİ YAYIN SANAYİ VE TİCARET A.Ş. | İstanbul Kitap Fuarı”
[4]: https://bianet.org/haber/inkilap-kitabevi-kurucusu-garbis-fikri-anildi-170236?utm_source=chatgpt.com “İnkılap Kitabevi Kurucusu Garbis Fikri Anıldı – bianet.org”
[5]: https://turkyaybir.org.tr/uye/inkilap-kitabevi/?utm_source=chatgpt.com “İnkılap Kitabevi – Türkiye Yayıncılar Birliği”
[6]: https://yandex.com.tr/yacevap/c/bilim-ve-egitim/q/inkilap-kitabevi-kime-ait-932723958?utm_source=chatgpt.com “Yandex”