Havai Fişek Patlatmak Yasak mı?
Tarihsel Arka Plan
Havai fişek kullanımı, kutlamaların, özel günlerin ve toplumsal ritüellerin ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Çin’de M.Ö. Şang Hanedanı döneminde başlayan ateşli gösterilerden günümüze taşınan bu gelenek, zamanla Avrupa ve Türkiye’ye de yayılmıştır. Ancak bu estetik ve coşku dolu anlar, güvenlik, çevre ve toplumsal düzen açısından beraberinde çeşitli riskler getirmiştir. Özellikle 20. yüzyıldan itibaren şehirleşmenin artması, nüfus yoğunlaşması ve çevre bilincinin yükselmesiyle birlikte, havai fişekler yalnızca eğlence aracı olmaktan çıkarak bir düzenleme ve denetim konusu haline gelmiştir.
Türkiye’de ise özellikle 1980’li yıllardan itibaren “patlayıcı ve yanıcı maddelerin satışı, taşınması, kullanımı”nı düzenleyen mevzuatlar gündeme gelmiştir. Örneğin, 87/12028 sayılı karar ile piroteknik maddelere ilişkin üretim, ithalat, satış ve kullanım usulleri belirlenmiştir. [1] Böylece, havai fişekler artık serbestçe kullanılabilir nesneler olmaktan çıkarak belirli şartlara bağlanmıştır.
Günümüzdeki Durum ve Akademik Tartışmalar
Günümüzde Türkiye’de havai fişek patlatmanın mutlak olarak “yasak” olduğunu söylemek doğru değildir; ancak “serbest kullanım” söz konusu da değildir. Örneğin, İstanbul Valiliği tarafından 29 Temmuz 2025‑28 Ekim 2025 tarihleri arasında kent genelinde havai fişek, işaret fişeği, meşale gibi patlayıcı‑yanıcı maddelerin satışı ve kullanımı geçici olarak yasaklanmıştır. :contentReference[oaicite:2]{index=2} Ayrıca, izinsiz veya belirlenen saatlerin dışında kullanım halinde büyük cezalar uygulanmaktadır: yaklaşık 232 bin TL tutarına kadar yaptırım söz konusudur. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
Akademik literatürde havai fişek kullanımı, iki boyut üzerinden tartışılmaktadır: birincisi kamusal güvenlik ve düzen boyutu; ikincisi çevresel ve sosyal rahatsızlık boyutu. Güvenlik açısından, yanlış zaman veya yerde atılan havai fişeklerden kaynaklanan yangınlar, yaralanmalar ve panik durumları sıkça vurgulanmaktadır. Çevresel ve sosyal açıdan ise yüksek ses, hava kirliliği (partikül yayılımı) ve hayvanların strese girmesi gibi sonuçlar gündeme gelmektedir. Öğrenciler tarafından yapılan bazı çalışmalar, havai fişek kullanımının özellikle yerleşim alanlarında kontrolsüz yapıldığında toplumsal huzur ve “çevresel adalet” algısı açısından problem oluşturduğunu göstermektedir.
Yasal Düzenlemeler ve Uygulamadaki Esneklik
Yasal zeminde, özellikle Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği 14. maddesinde, yerleşim alanlarında açık havada gerçekleştirilen faaliyetlere ilişkin zaman ve mekan bildirilerek mülki amirlikten izin alınması zorunluluğu hüküm altına alınmıştır. :contentReference[oaicite:5]{index=5} İzinsiz havai fişek kullanımı, yönetmeliğe aykırılık olarak değerlendirilmektedir. Uygulamada ise yerel idarelerin bölgesel ihtiyaçlarına göre süreli yasaklar (örneğin orman yangını riski olan dönemler) veya belirli saat aralıkları getirdikleri görülmektedir.
Toplumsal Yansımalar ve Kullanım Alışkanlıkları
Havai fişek patlatmak, bireyler için kutlama, ifade ve toplumsal bir bağ aracı olabilir. Ancak aynı zamanda toplumsal normlarla da ilişkilidir: “yüksek sesli kutlama uygun mudur?”, “çocukların ve yaşlıların rahatsızlığı ne olacak?”, “şehir güvenliği açısından risk yaratır mı?” gibi sorular gündeme gelir. Örneğin, bir düğün sonrası havai fişek atılması, bazı çevrelerce geleneksel bir kutlama biçimi olarak algılanırken; diğer yandan, hayvan sahipleri ve sakinler için taciz edici bir unsur haline gelebilir.
Bu bağlamda, havai fişek kullanımına yönelik tutumlar jenerasyonlar arasında değişmektedir: Daha genç bireylerde “coşku”, “paylaşım” ve “anlam yaratma” bağlamında görülürken; daha yaşlı veya çevresel duyarlılığı yüksek bireylerde “rahatsızlık”, “güvensizlik” veya “düzen bozan” bir davranış olarak değerlendirilir. Bu çelişki, toplumsal normların zaman içinde nasıl evrildiğini göstermesi bakımından önemlidir.
Sizin Deneyiminiz Ne Söylüyor?
Havai fişek kullanımı sizde hangi çağrışımları yaratıyor? Bir kutlama atmosferini tamamlayan bir unsur mu, yoksa belirli kurallarla sınırlandırılması gereken bir davranış mı? Eğer bir düğünde, bayramda veya şehir meydanında havai fişek patlatılmasıyla karşılaştıysanız, çevrenizdekilerin tepkisi ne olmuştu? Bu sorular üzerinden kendi yaşadığınız deneyimleri düşünmek, kullanımın toplumsal boyutlarını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir.
Etiketler: #havaiFişek #kullanımKuralları #kamusalGüvenlik #çevreselDuyarlılık
Sonuç olarak, havai fişek patlatmak otomatik olarak yasak değildir; ancak kullanımın çevresine, zamana, mekâna ve yasal düzenlemelere göre sınırlandığı bir gerçektir. Toplumsal bir davranış olarak değerlendirildiğinde ise bu sınırlar, güvenlik, huzur ve çevresel adalet gibi değerlerle kesişmektedir.
—
Sources:
[1]: https://www.milligazete.com.tr/haber/22387082/istanbullular-dikkat-havai-fisek-atanlara-232-bin-tl-ceza?utm_source=chatgpt.com “İstanbullular dikkat! Havai fişek atanlara 232 bin TL ceza”